Kompleksy jednostek obrony przeciwlotniczej Warszawy na obszarze powiatu wołomińskiego.
Kompleksy jednostek OPK na obszarze powiatu wołomińskiego
Przemysław Boguszewski
Warszawa, 20 grudnia 2011 r.
Ostatnia aktualizacja: 06.08.2015 r.
Kompleksy jednostek obrony przeciwlotniczej Warszawy
na obszarze powiatu wołomińskiego
|
|
|
|
Współcześnie obszar powiatu wołomińskiego (dawniego) obejmuje sześć miast: Wołomin, Legionowo, Józefów, Otwock, Sulejówek i Zielonka oraz dziewiętnaście gmin wiejskich. Na tym terenie w latach pięćdziesiątych - osiemdziesiątych ubiegłego stulecia zlokalizowano znaczną część warszawskiego okręgu obrony przeciwpowietrznej, tworząc złożony system wzajemnie powiązanych kompleksów wojskowych. Na ich budowę przeznaczono znaczne środki finansowe, angażując setki firm budowlanych i dziesiątki tysięcy pracowników. Efektem tych działań było powstanie nowoczesnej infrastruktury wojskowej, która do dziś w znacznym stopniu kształtuje obraz tego regionu.
Tereny pod budowę kompleksów wybrano ze względu na dogodne ukształtowanie powierzchni (płaskie obszary), korzystne warunki gruntowo-wodne, dogodne położenie komunikacyjne oraz znaczną odległość od znanych wówczas zagrożeń (tereny lotnisk, węzłów kolejowych, dużych zakładów przemysłowych). Poza tym duże, niezamieszkałe obszary Puszczy Kampinoskiej i Lasów Warszawskich idealnie nadawały się na potrzeby obrony przeciwlotniczej.
W ramach budowy kompleksów wzniesiono setki obiektów budowlanych: od dużych hal i magazynów, poprzez budynki koszarowe i biurowe, po liczne obiekty towarzyszące (garaże, warsztaty, schrony, sieć dróg i placów). Większość z nich wybudowano w technologii tradycyjnej, murowanej, część z wielkiej płyty. Kompleksy wyposażono w sieć energetyczną, wodociągową i kanalizacyjną. Przy niektórych zbudowano kolejowe bocznice.
Budowa kompleksów trwała od początku lat pięćdziesiątych do końca lat osiemdziesiątych ubiegłego stulecia. Po rozformowaniu jednostek wojskowych większość obiektów opuszczono. Część z nich uległa dewastacji i rozbiórce, część zaadaptowano na cele cywilne (szpitale, szkoły, biura, magazyny), część niszczeje do dziś, czekając na zagospodarowanie.
Niniejszy artykuł przedstawia historię i współczesny stan kompleksów wojskowych zlokalizowanych na obszarze powiatu wołomińskiego, które wchodziły w skład warszawskiego okręgu obrony przeciwlotniczej. Omówione zostały następujące lokalizacje:
- Marki (dawna jednostka WOP nr 3771),
- Kobyłka (kompleks „Kobyłka Irdquo;),
- Ossów (kompleks „Ossów IIrdquo;),
- Wołomin (kompleks „Wołomin Irdquo;),
- Stare Grabie (kompleks „Stare Grabie Irdquo;),
- Klembów (kompleks „Klembów Irdquo;),
- Rasztów (kompleks „Rasztów Irdquo;),
- Dąbrowa (kompleks „Dąbrowa Irdquo;),
- Wólka Małkowska (kompleks „Wólka Małkowska Irdquo;),
- Nadarzyn (kompleks „Nadarzyn Irdquo;),
- Struga (kompleks „Struga Irdquo;).
[ Do spisu treści. ]
1. Marki (dawna jednostka WOP nr 3771).
Na terenie Marek (dawniej wieą, obecnie miasto) w latach pięćdziesiątych ubiegłego stulecia zlokalizowano duży kompleks wojskowy. W jego skład wchodziły: koszary, magazyny, warsztaty, biura oraz obiekty towarzyszące. Kompleks przeznaczony był dla jednostki Wojsk Ochrony Powietrznej (WOP), która pełniła funkcję ochrony powietrznej stolicy.
Jednostka w Markach była wyposażona w sprzęt radarowy i rakietowy. Na jej wyposażeniu znajdowały się radary obserwacji powietrznej oraz wyrzutnie rakiet przeciwlotniczych. Żołnierze tej jednostki brali udział w licznych ćwiczeniach i manewrach, doskonaląc swoje umiejętności.
Po rozformowaniu jednostki w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia kompleks w Markach został opuszczony. Część obiektów zaadaptowano na cele cywilne, część uległa dewastacji. Obecnie na terenie kompleksu funkcjonują różne firmy i instytucje.
[ Do spisu treści. ]
2. Kobyłka (kompleks „Kobyłka Irdquo;).
W Kobyłce (dawniej wieą, obecnie miasto) w latach pięćdziesiątych-sześćdziesiątych ubiegłego stulecia wybudowano duży kompleks wojskowy. W jego skład wchodziły: koszary dla żołnierzy i officerów, magazyny sprzętu wojskowego, warsztaty naprawcze, biura oraz obiekty infrastruktury towarzyszącej.
Kompleks w Kobyłce przeznaczony był dla jednostki rakietowej Obrony Przeciwlotniczej. Na jego terenie znajdowały się wyrzutnie rakiet przeciwlotniczych oraz stanowiska dowodzenia. Jednostka ta odpowiadała za obronę powietrzną północnego sektora Warszawy.
W latach osiemdziesiątych ubiegłego stulecia kompleks przeszedł modernizację. Wybudowano nowe obiekty, zmodernizowano istniejące. Po rozformowaniu jednostki w latach dziewięćdziesiątych część obiektów zaadaptowano na cele cywilne, część pozostaje niewykorzystana.
[ Do spisu treści. ]
3. Ossów (kompleks „Ossów IIrdquo;).
Ossów to wieą położona w pobliżu Wołomina. W latach sześćdziesiątych ubiegłego stulecia wybudowano tam duży kompleks wojskowy. W jego skład wchodziły: koszary, magazyny, warsztaty, biura oraz obiekty towarzyszące.
Kompleks w Ossowie przeznaczony był dla jednostki radiolokacyjnej. Na jego terenie znajdowały się radary obserwacji powietrznej oraz stanowiska dowodzenia. Jednostka ta zapewniała ciągłość obserwacji przestrzeni powietrznej w rejonie Warszawy.
Po rozformowaniu jednostki w latach dziewięćdziesiątych kompleks w Ossowie został opuszczony. Obecnie część obiektów wykorzystywana jest przez firmy cywilne, część ulega dewastacji.
[ Do spisu treści. ]
4. Wołomin (kompleks „Wołomin Irdquo;).
Wołomin (obecnie miasto) był jedną z głównych lokalizacji jednostek obrony przeciwlotniczej Warszawy. W latach pięćdziesiątych-siedemdziesiątych ubiegłego stulecia wybudowano tam rozległy kompleks wojskowy. W jego skład wchodziły: koszary, magazyny, warsztaty, biura, szpital wojskowy, klub żołnierski oraz liczne obiekty towarzyszące.
Kompleks w Wołominie przeznaczony był dla jednostki rakietowej Obrony Przeciwlotniczej. Na jego terenie znajdowały się wyrzutnie rakiet przeciwlotniczych, stanowiska dowodzenia oraz baza logistyczna. Jednostka ta odpowiadała za obronę powietrzną zachodniego sektora Warszawy.
W latach osiemdziesiątych ubiegłego stulecia kompleks przeszedł gruntowną modernizację. Wybudowano nowe obiekty koszarowe i magazynowe. Po rozformowaniu jednostki w latach dziewięćdziesiątych część obiektów zaadaptowano na cele cywilne (szkoły, przychodnie, biura), część pozostaje niewykorzystana.
[ Do spisu treści. ]
5. Stare Grabie (kompleks „Stare Grabie Irdquo;).
Stare Grabie to wieą położona w pobliżu Wołomina. W latach sześćdziesiątych ubiegłego stulecia wybudowano tam kompleks wojskowy. W jego skład wchodziły: koszary, magazyny, warsztaty oraz obiekty towarzyszące.
Kompleks w Starym Grabiu przeznaczony był dla jednostki technicznej. Na jego terenie znajdowały się warsztaty naprawcze sprzętu wojskowego oraz magazyny części zamiennych. Jednostka ta zapewniała wsparcie techniczne dla innych jednostek obrony przeciwlotniczej w regionie.
Po rozformowaniu jednostki w latach dziewięćdziesiątych kompleks w Starym Grabiu został opuszczony. Obecnie część obiektów wykorzystywana jest przez firmy cywilne, część ulega dewastacji.
[ Do spisu treści. ]
6. Klembów (kompleks „Klembów Irdquo;).
Klembów to wieą położona w powiecie wołomińskim. W latach sześćdziesiątych-siedemdziesiątych ubiegłego stulecia wybudowano tam kompleks wojskowy. W jego skład wchodziły: koszary, magazyny, warsztaty oraz obiekty towarzyszące.
Kompleks w Klembowie przeznaczony był dla jednostki rakietowej Obrony Przeciwlotniczej. Na jego terenie znajdowały się wyrzutnie rakiet przeciwlotniczych oraz stanowiska dowodzenia. Jednostka ta odpowiadała za obronę powietrzną wschodniego sektora Warszawy.
Po rozformowaniu jednostki w latach dziewięćdziesiątych kompleks w Klembowie został opuszczony. Obecnie część obiektów wykorzystywana jest przez firmy cywilne, część ulega dewastacji.
[ Do spisu treści. ]
7. Rasztów (kompleks „Rasztów Irdquo;).
Rasztów to wieą położona w powiecie wołomińskim. W latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia wybudowano tam kompleks wojskowy. W jego skład wchodziły: koszary, magazyny oraz obiekty towarzyszące.
Kompleks w Rasztowie przeznaczony był dla jednostki logistycznej. Na jego terenie znajdowały się magazyny zaopatrzenia oraz baza szkoleniowa. Jednostka ta zapewniała wsparcie logistyczne dla innych jednostek obrony przeciwlotniczej w regionie.
Po rozformowaniu jednostki w latach dziewięćdziesiątych kompleks w Rasztowie został opuszczony. Obecnie część obiektów wykorzystywana jest przez firmy cywilne, część ulega dewastacji.
[ Do spisu treści. ]
8. Dąbrowa (kompleks „Dąbrowa Irdquo;).
Dąbrowa to wieą położona w powiecie wołomińskim. W latach sześćdziesiątych-siedemdziesiątych ubiegłego stulecia wybudowano tam kompleks wojskowy. W jego skład wchodziły: koszary, magazyny, warsztaty oraz obiekty towarzyszące.
Kompleks w Dąbrowie przeznaczony był dla jednostki radiolokacyjnej. Na jego terenie znajdowały się radary obserwacji powietrznej oraz stanowiska dowodzenia. Jednostka ta zapewniała ciągłość obserwacji przestrzeni powietrznej w rejonie Warszawy.
Po rozformowaniu jednostki w latach dziewięćdziesiątych kompleks w Dąbrowie został opuszczony. Obecnie część obiektów wykorzystywana jest przez firmy cywilne, część ulega dewastacji.
[ Do spisu treści. ]
9. Wólka Małkowska (kompleks „Wólka Małkowska Irdquo;).
Wólka Małkowska to wieą położona w powiecie wołomińskim. W latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia wybudowano tam kompleks wojskowy. W jego skład wchodziły: koszary, magazyny oraz obiekty towarzyszące.
Kompleks w Wólce Małkowskiej przeznaczony był dla jednostki technicznej. Na jego terenie znajdowały się warsztaty naprawcze sprzętu wojskowego oraz magazyny części zamiennych. Jednostka ta zapewniała wsparcie techniczne dla innych jednostek obrony przeciwlotniczej w regionie.
Po rozformowaniu jednostki w latach dziewięćdziesiątych kompleks w Wólce Małkowskiej został opuszczony. Obecnie obiekty ulegają dewastacji.
[ Do spisu treści. ]
10. Nadarzyn (komplex „Nadarzyn Irdquo;).
Nadarzyn to wieą położona w powiecie pruszkowskim (dawniej wołomińskim). W latach sześćdziesiątych-siedemdziesiątych ubiegłego stulecia wybudowano tam rozległy kompleks wojskowy. W jego skład wchodziły: koszary, magazyny, warsztaty, biura, szpital wojskowy, klub żołnierski oraz liczne obiekty towarzyszące.
Kompleks w Nadarzynie przeznaczony był dla jednostki rakietowej Obrony Przeciwlotniczej. Na jego terenie znajdowały się wyrzutnie rakiet przeciwlotniczych, stanowiska dowodzenia oraz baza logistyczna. Jednostka ta odpowiadała za obronę powietrzną południowego sektora Warszawy.
W latach osiemdziesiątych ubiegłego stulecia kompleks przeszedł gruntowną modernizację. Wybudowano nowe obiekty koszarowe i magazynowe. Po rozformowaniu jednostki w latach dziewięćdziesiątych część obiektów zaadaptowano na cele cywilne, część pozostaje niewykorzystana.
W 2011 roku rozpoczęto realizację projektu „Rewitalizacja terenów popoligonowych na obszarze gminy Nadarzynrdquo;, który zakładał oczyszczenie z niebezpiecznych materiałów terenów popoligonowych oraz rozbiórkę części obiektów powojskowych.
[ Do spisu treści. ]
11. Struga (komplex „Struga Irdquo;).
Struga to wieą położona w powiecie pruszkowskim (dawniej wołomińskim). W latach sześćdziesiątych-siedemdziesiątych ubiegłego stulecia wybudowano tam rozległy kompleks wojskowy. W jego skład wchodziły: koszary, magazyny, warsztaty, biura, szpital wojskowy, klub żołnierski oraz liczne obiekty towarzyszące.
Kompleks w Strudze przeznaczony był dla jednostki rakietowej Obrony Przeciwlotniczej. Na jego terenie znajdowały się wyrzutnie rakiet przeciwlotniczych, stanowiska dowodzenia oraz baza logistyczna. Jednostka ta odpowiadała za obronę powietrzną południowo-zachodniego sektora Warszawy.
W latach osiemdziesiątych ubiegłego stulecia kompleks przeszedł gruntowną modernizację. Wybudowano nowe obiekty koszarowe i magazynowe. Po rozformowaniu jednostki w latach dziewięćdziesiątych część obiektów zaadaptowano na cele cywilne, część pozostaje niewykorzystana.
W 2011 roku rozpoczęto realizację projektu „Rewitalizacja terenów popoligonowych na obszarze gminy Strugardquo;, który zakładał oczyszczenie z niebezpiecznych materiałów terenów popoligonowych oraz rozbiórkę części obiektów powojskowych.
[ Do spisu treści. ]
Tereny poprzedniego zlokalizowania jednostek obrony przeciwlotniczej na obszarze dawnego powiatu wołomińskiego stanowią znaczący element krajobrazu tego regionu. Wybudowane w latach pięćdziesiątych - osiemdziesiątych ubiegłego stulecia kompleksy wojskowe do dziś w znacznym stopniu kształtują obraz tego terenu. Część z nich zaadaptowano na cele cywilne, część pozostaje niewykorzystana i ulega dewastacji, czekając na przyszłe zagospodarowanie.
Biorąc pod uwagę znaczną powierzchnię tych terenów oraz ich korzystne położenie (bliskość Warszawy, dobre połączenia komunikacyjne), można przypuszczać, że w przyszłości tereny te będą mogły zostać zagospodarowane na cele mieszkaniowe, przemysłowe lub usługowe. Wymagałoby to jednak znacznych nakładów na rekultywację i rozbiórkę obiektów powojskowych.
Projekty realizowane w Nadarzynie i Strudze pokazują, że zagospodarowanie terenów popowojskowych jest możliwe, choć wymaga znacznych środków finansowych oraz starannego planowania.
Projekt ten (w 85 % dofinansowany ze środków Unii Europejskiej) zakłada oczyszczenie z niebezpiecznych materiałów terenów popoligonowych oraz rozbiórkę obiektów powojskowych przez prywatne firmy. Efekty jego realizacji to m.in. częściowo rozbiórka kompleksów “Nadarzynrdquo; i “Struga”.
Autor składa podziękowania: dowódcy 3. Warszawskiej Brygady Rakietowej Obrony Powietrznej, Panu gen. bryg. Stefanowi Mordaczowi - za udostępnienie publikacji o historii brygady, Panu płk. rez. mgr. inż. Zbigniewowi Przęzakowi - za konsultacje merytoryczne.
Bibliografia:- [1] Katarzyna Bielawska, “Poligony do cywilardquo;, [w:] “Głos Lasurdquo;, 2011, nr 8.
- [2] Zdzisław Jaworski (opr.), “Zarys historii Wojsk Obrony Powietrznej Kraju za lata 1962-1972rdquo;, Warszawa 1973.
- [3] Jerzy Paszkowski [i inni], “Technika Wojska Polskiego. Polish military equipmentrdquo;, Warszawa 1998.
- [4] Alfred Price, “Niebo w ogniu. Dramatyczne walki lotniczerdquo;, Warszawa 2003.
- [5] “Rozbudowa inżynieryjna rejonu ugrupowania bojowego brygady rakiet przeciwlotniczych “Krugrdquo;, Warszawa 1977.
- [6] Grzegorz Szymczyk, Krzysztof Gogo, “3. Warszawska Brygada Rakietowa Obrony Powietrznejrdquo;, Warszawa 2007.
- [7] Piotr Wojciechowski, Marek Hoffman, “Rakietowa tarcza Stolicy. 3. Warszawska Brygada Rakietowa Obrony Powietrznejrdquo;, Warszawa 1998.
- [8] Strona internetowa: 3. Warszawskiej Brygady Rakietowej Obrony Powietrznej (wersja z 10.12.2011 r.)
[ Do spisu treści. ]